Một số ý tưởng về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam- GS.TSKH.NGND Đặng Ứng Vận, Hiệu trưởng Đại học Hòa Bình
1. Triết lý (Philosophy) trong từ điển Tiếng Việt được định nghĩa là Lý luận triết học. Triết học (Philosophy ) là Khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhất của thế giới và sự nhận thức thế giới.
Ngôn ngữ Anh-Mỹ phân biệt Philosophy of education (triết học giáo dục – chỉ dùng số ít) với Educational Philosophies (triết lý giáo dục có thể dùng trong số ít và nhiều) và định nghĩa như sau:
Triết học giáo dục có thể quy cho một lĩnh vực hàn lâm của triết học ứng dụng (tức là nghiên cứu triết học về giáo dục – the philosophycal study of education – và những vấn đề của nó bằng các phương pháp triết học, khác với lý thuyết giáo dục không bị hạn chế trong việc áp dụng triết học để giải các bài toán giáo dục) hoặc một trong bất kỳ triết lý giáo dục nào.
Triết lý giáo dục là một lý thuyết quy chuẩn về giáo dục hợp nhất sư phạm học, chương trình, lý thuyết dạy học và mục tiêu của giáo dục dựa trên cơ sở những nhận định đặc trưng trừu tượng (metaphysical), nhận thức luận (epistemological) và giá trị học (axiological) nhằm thúc đẩy một phương thức hoặc tầm nhìn về giáo dục, và/hoặc xem xét nội dung, mục tiêu và phương pháp giáo dục.
Vậy vấn đề trước hết, đầu tiên cho một đổi mới toàn diện và triệt để giáo dục đại học Việt Nam là xây dựng một triết lý giáo dục đại học mới mà nội dung cơ bản của nó là lý lẽ triết học mới về mục tiêu, chương trình, phương pháp, thiết kế hệ thống và mô hình quản lý. Dưới đây là phác thảo một số ý cơ bản ban đầu của triết lý đó.
2. Mục tiêu của giáo dục đại học Việt Nam
Có thể nói rằng cho đến nay xã hội Việt Nam và chính sách giáo dục Việt Nam vẫn đóng khung giáo dục đại học trong việc đào tạo nghề nghiệp. Cần phải thay đổi trước tiên cái triết lý này.
Làm thế nào để mục tiêu giáo dục đại học thể hiện được 4 trụ cột của giáo dục: học để biết (chức năng nâng cao dân trí, học suốt đời để không ngừng nâng cao hiểu biết về thế giới tự nhiên, xã hội, con người và chính bản thân mình), học để làm việc (mỗi người được trang bị đủ kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp để đáp ứng nhu cầu việc làm trong xã hội và có năng lực lập nghiệp), học để chung sống (phát triển cá nhân để phát triển xã hội, để truyền bá tư tưởng, văn minh dân tộc và nhân loại) và học để làm người (nâng cao bản lĩnh làm người thể hiện trong cách sống, cách xử thế và đối phó với những biến động xã hội và nghề nghiệp).
Không vì bất cứ lý do gì mà GDĐH chỉ có chức năng đào tạo nghề nghiệp. Còn rất, rất nhiều điều sinh viên cần học trước khi ra trường hòa nhập với xã hội. Trong thời buổi công nghệ thông tin phát triển, rất rất nhiều điều có thể tìm thấy trên mạng sau vài phút tra cứu thì cũng có rất nhiều điều học sinh, sinh viên chỉ cần hiểu, vận dung mà không cần phải nhớ nữa.
Theo Drew G. Faust Hiêu trưởng Harvard: tinh hoa nằm ở chỗ đại học chỉ chịu trách nhiệm với quá khứ và tương lai của dân tộc, chứ không phải chỉ nhắm ở cái mức kết quả thực tiễn trong vòng mươi lăm năm trước mắt. Cái học ở trong đại học là “cái học đúc khuôn cho cả đời người, cái học chuyển đạt gia tài của ngàn năm trước, cái học tạo ra vóc dáng cho tương lai”. Cam kết của đại học là vô thời hạn, thành tựu không tiên đoán được, không đo lường được, nỗ lực làm việc không phải để tăng sức cạnh tranh mà là để “định nghĩa cái gì đã làm chúng ta là người qua bao nhiêu thế kỷ“, cái gì giúp ta “hiểu ta là ai, từ đâu đến, đi về đâu và tại sao”.
Triết lý về con người mới cần phải được thể hiện trong mục tiêu giáo dục đại học. Đối với tương lai, giáo dục, nghiên cứu, giảng dạy luôn luôn nhắm vào thay đổi, “biến đổi cá nhân khi họ học, biến đổi thế giới khi khám phá của ta thay đổi cái biết của ta về nó, biến đổi xã hội khi hiểu biết của ta được diễn dịch thành chính sách … Phát triển hiểu biết tức là thay đổi”.
3. Thiết kế hệ thống cần đa dạng hóa để thích ứng với một nền giáo dục cho số đông
Triết lý giáo dục đại học VN cũng cần thể hiện cho được sự chuyển đổi rất cơ bản từ một nền giáo dục đại học tinh hoa sang đại học cho số đông đang diễn ra hiện nay trên đất nước ta[1]
Cấu trúc của một nền đại học cho số đông phụ thuộc vào nhiều tham số như là có yêu cầu nhất thể (unified) về hệ thống hay không? Hệ lưỡng nguyên (công tư) hay được chia thành nhiều phân hệ, mối quan hệ giữa phân hệ công và tư, chính sách tuyển sinh, chương trình học tập, cơ cấu ngân sách, các truyền thống hàn lâm và văn hóa … tạo nên một sự đa dạng tất yếu trong hệ thống.
Cấu trúc của hệ thống đó chịu ảnh hưởng bởi một số lớn các xu thế, một số trong đó có tính đối kháng, ví dụ như:
- Cách điều hành và định chế từ trên xuống mâu thuẫn với những khởi động từ dưới lên của các nhà đầu tư tư nhân và các doanh nghiệp và bởi ảnh hưởng sâu rộng của công nghệ kỹ thuật số,
- Sự mở rộng toàn cầu hóa và các chính sách siêu quốc gia mâu thuẫn với việc cần thiết phải chăm lo nhu cầu tại chỗ và dân tộc
- Những mối quan hệ rắc rối giữa khu vực nhà nước có tính chủ đạo với sự gia tăng ngày càng lớn cảu những nhà cung cấp giáo dục tư nhân.
4. Mô hình quản lý cần phải mềm dẻo để đạt tới sự bình đẳng xã hội về cơ hội tiếp cận giáo dục đại học
Sự đa dạng hóa trở thành một thuộc tính chung ở tất cả các nước mở rộng đầu vào giáo dục đại học. Nhưng đa dạng hóa tự thân nó không đủ để hướng một nền giáo dục đại học tới một nền GDDH định hướng cho số đông (mass-oriented). Trong khi không có một cấu trúc tối ưu cho hệ thống giáo dục đại học thì đại chúng hóa và đa dạng hóa không thể đạt tới sự bình đẳng về cơ hội, trừ khi chúng được hỗ trợ bởi sự phát triển tính mềm dẻo trong hệ thống quản lý để sinh viên có thể di chuyển giữa các trình độ và khu vực khác nhau trong khuôn khổ luật pháp quốc gia. Tính chất mềm dẻo của hệ thống dường như là cách hiệu quả nhất để đảm bảo việc tiếp cận giáo dục đặc biệt là tính bình đẳng được tăng lên trong giáo dục đại học.
5. Tạo sự hứng thú cho người học là triết lý của người thầy trong nền giáo dục đại học mới
Đã qua rồi cái thời dùi mài kinh sử, thời sinh viên, học sinh phải ngồi học một cách khuôn phép, dự những giờ lên lớp đầy đủ, lắng nghe, ghi chép và học thuộc các bài giảng của thầy. Nền giáo dục cho số đông, cho đa phần buộc phải đi học (chứ thực ra không thích thú việc học lắm như thời của đại học tinh hoa, chỉ tuyển những người tài năng và say mê học tập) đòi hỏi người thầy phải lôi cuốn được số đông sinh viên trong lớp học tập một cách thích thú. Chức năng của người thầy không còn là truyền thụ kiến thức một chiều mà là người gợi mở tư duy, hướng dẫn về phương pháp và bình xét các phân tích phê phán của người học. Thay đổi triết lý giảng dạy của cả một đội ngũ hàng triệu giáo viên là điều rất khó khăn và phải được sự hỗ trợ thích đáng của chương trình, công nghệ và phương pháp kiểm tra, đánh giá.
6. Triết lý về chất lượng giáo dục cần phải thay đổi
Cần có quan điểm quốc gia về chất lượng. Chất lượng là gì? Là sự đáp ứng nhu cầu. Nhu cầu nhân lực và nhân tài cho quốc gia, nhu cầu có nghề nghiệp và nhu cầu học tập. Điều này cho phép xã hội thống nhất nhận định và đánh giá chất lượng hệ thống giáo dục đại học hiện nay và trong tương lai.
7. Phân hệ tư nhân là một trong hai cánh của hệ thống giáo dục đại học của quốc gia, có tầm quan trọng như phân hệ công lập
Cần xây dựng một triết lý mới cho hệ thống đại học tư dựa trên nền tảng lý luận triết học về tính phi lợi nhuận và lợi nhuận trong hoạt động giáo dục, xác lập trở lại hệ thống các trường dân lập để phát triển các nhà trường phi lợi nhuận, để nhà nước có thể tập trung đầu tư cho các trường trọng điểm tới ngưỡng, đồng thời tạo cho các trường tư một điểm tựa về mặt tinh thần và chính sách quốc gia để giải quyết bài toán phát triển bao gồm cả đầu vào, đầu ra và sự hỗ trợ của Nhà nước.
8. Triết lý về sự đổi mới trong giáo dục
Đổi mới trong giáo dục là đổi mới khó khăn, lâu dài nhất trong các lĩnh vực kinh tế xã hội do tính bảo thủ tự thân của nó, do lực lượng các nhà giáo cũng rất đông đảo, đa dạng về tâm nguyện, trình độ, nhận thức và hoài bão. Hơn thế nữa, kết quả của đổi mới giáo dục không thể ngày một ngày hai cân đo đong đếm được như những ngành kinh tế khác. Vì thế một tư duy đổi mới, phương thức vận hành đổi mới, đánh giá kết quả đổi mới đều phải được xác lập về mặt lý luận, được sự đồng thuận xã hội cao thì mới có thể thực hiện đổi mới một các liên tục, có tính kế thừa, nhất quán và hệ thống được./.
Hà Nội ngày 19 tháng 10 năm 2011
Thông báo nghỉ lễ trong tháng 4&5
Lịch ôn thi tốt nghiệp khoa TC-KT
Những điều cần biết về tuyển sinh năm 2013
5 Năm-Thành tựu của Khoa Công nghệ
Bản tin về các cựu sinh viên ĐHHB
Thành lập Câu lạc bộ tiếng Anh BEA.HBU và FORUM
Đoàn Trường Đại học Hòa Bình tham dự Đại Hội Đoàn TNCS HCM Thủ Đô
KHOA TC-KT THĂM DÒ CHẤT LƯỢNG DẠY & HỌC QUA INTERNET
Năm học 2012, Khoa Mỹ thuật công nghiệp Trường Đại học Hòa Bình mở thêm 3 ngành đào tạo các họa sỹ cho Thời trang, Thiết kế Nội thất và ngành Kiến trúc. Thông tin chi tiết xin đọc tại đây
Xem trả lời các câu hỏi thường gặp và
Trang Chủ
